Vijf vragen over DigiMe

Twee vwo-studenten stelden me vijf vragen naar aanleiding van mijn artikel over DigiMe in MMNieuws. Ze maken voor school een profielwerkstuk en stellen zich de vraag: ‘In hoeverre is de virtual reality voor jongeren een echte wereld geworden?’. Vijf antwoorden.

- Hoe afhankelijk zijn jongeren geworden van internet?

Bij afhankelijkheid kan je twee kanten op: afhankelijk in de zin van behoefte (willen) of afhankelijk in de zin van noodzakelijk (kunnen of moeten). Van beide kanten kennen we de voorbeelden zoals mensen die een voortdurende behoefte hebben aan activiteiten op internet met games, social networks, mail etc. Die behoefte kan zo extreem worden dat ze niet meer zonder kunnen en aan die activiteiten verslaafd raken. Je zou kunnen zeggen dat die mensen zo afhankelijk zijn geworden van internet dat ze niet meer zonder kunnen. Maar er is ook een veel breder sociale afhankelijkheid ontstaan van internet. We vinden het in Nederland inmiddels heel gewoon om elkaar een email te kunnen sturen, iets op te zoeken waar we informatie over willen hebben en via social networks contacten te onderhouden en daar iets over onszelf prijs te geven. Daarbij zie ik geen fundamenteel verschil tussen afhankelijkheid voor jongeren of ouderen. We moeten ons misschien zelfs afvragen of de oudere mensen in onze samenleving niet een veel groter probleem krijgen met de afhankelijkheid van internet. Denk aan elektronisch bankieren, bestellingen doen, communicatie met diensten. Dergelijke voorzieningen zijn nu al erg vanzelfsprekend via het internet maar voor veel ouderen is dat (nog) veel te ingewikkeld.
Kortom: ik denk dat we allemaal (dus ook jongeren) in de westerse samenleving erg afhankelijk geworden zijn van internet.

- Is de virtuele wereld een vlucht uit de echte wereld of een ondersteuning van het echte leven?

Dit is een interessante maar moeilijke vraag omdat het antwoord van mens tot mens zal verschillen. Bij jullie vraag heb je wellicht gedacht aan virtuele spellen waarbij je met een avatar actief meedoet aan situaties waar meerdere mensen op hetzelfde moment aan mee doen. Maar het komt steeds vaker voor dat mensen (ook hier zowel jong als oud) met een verzonnen naam mee doen aan forums of een blog onderhouden of andere bezigheden hebben waarbij ze het prettig vinden om hun echte identiteit niet prijs te geven. Je zou dit een ‘vlucht’ kunnen noemen. Maar is het internet voor deze mensen dan niet juist een ondersteuning van het ‘echte’ leven? Hier zit jullie vraag verbonden met de vorige over afhankelijkheid.
Een ander aspect is dat sommige mensen in het ‘echte’ leven niet zo makkelijk contact maken of het gewoon niet durven. Dan is internet een makkelijke manier om dat toch (en dan dikwijls anoniem) te proberen; zowel een vlucht als een ondersteuning denk ik. We moeten echter oppassen met het verschil tussen ‘virtueel’ en ‘echt’. Wat we meemaken – op welke manier dan ook – is altijd echt. Als je naar muziek luistert via een headset is dat toch ook echt? Het verschil zit in de beleving. Voor de ene beleving weegt de ervaring zwaarder dan voor de ander. Als we naar een moorddadige film hebben gekeken, kunnen we achteraf denken ‘het was maar een film’ en wegen de indrukken veel minder zwaar dan wanneer je op straat getuige bent van een ernstige botsing. Deelname aan een virtueel spel kan wel degelijk zo ‘echt’ worden beleefd dat mensen erdoor in hun gedrag ernstig worden beïnvloed. Wat uiteindelijk telt is het ‘echte’ leven en de interactie met de ‘echte’ mensen om je heen.

- Hoe zie je dit terug in sociale contacten tussen jongeren?

Het is mijn overtuiging dat de jongeren van nu, die zijn opgegroeid met de mogelijkheden van internet, geen fundamenteel andere relatie hebben met hun vrienden (of wie dan ook) dan generaties jongeren vóór de tijd van internet. Vanzelfsprekend wordt bij het onderhouden van contacten veelvuldig gebruik gemaakt van alles waarmee dat mogelijk is maar net als bij de vorige vraag: wat uiteindelijk telt is het ‘echte’ leven en de interactie met de ‘echte’ mensen om je heen.

- Wordt het niveau van jongeren beïnvloed door dit verschijnsel?

Het is inmiddels duidelijk geworden dat ik de ‘verschijnselen’ van internet afzet tegen de belevenissen die we hebben en die altijd in het ‘echte’ leven getoetst zullen worden. Als jullie met het ‘niveau’ de intelligentie of de sociale vaardigheden bedoelen dan denk ik dat de invloed van internet samenvalt met die van alle andere communicatiemiddelen. Een van de grootste veranderingen die we de afgelopen decennia hebben meegemaakt is dat jongeren minder boeken zijn gaan lezen. De reden daarvoor zou wel eens kunnen zijn dat het jongeren steeds meer moeite kost om langere tijd achter elkaar één ding te doen (en dat is nodig voor het lezen van een boek). Mijn idee is dat de huidige ‘communicatiemix’ vooral veel onrust veroorzaakt, een stress waarvan we de bron niet zo goed in de gaten hebben. Stel je eens voor dat je op een plek bent waar geen internet is, geen tv, geen mobiele telefoon, er wordt geen post bezorgd, helemaal niets! Onwillekeurig denk ik aan vakantie.

- Zal deze tweede wereld de eerste wereld uiteindelijk gaan vervangen?

Internet is inderdaad een ‘eigen wereld’. Wat we er nu van zien is nog maar het begin en zal beslist nog veel meer impact gaan hebben op allerlei aspecten van ons leven (contacten, hobby, leren, gezondheid, veiligheid, etc.). Ook is duidelijk dat we daardoor het internet steeds moeilijker zullen kunnen missen. Toch zijn we mensen van vlees en bloed en mogen we de manieren waarop we het internet gebruiken niet overschatten. Een van de interessantste verschijnselen van onze soort (de mensen) is dat we communiceren met veel meer middelen dan we denken. Er is veel onderzoek gedaan naar communicatie en algemeen wordt aangenomen dan ongeveer 90% daarvan non-verbaal is. Internet kan maar twee dingen: iets laten zien en horen. Alles wat we zien is bovendien (voorlopig nog) plat en wat we via boxen horen wordt door ons meestal herkend als niet ‘echt’. We begrijpen meteen dat er nog heel veel ontbreekt.
Het is te hopen dat we allemaal kunnen blijven genieten van een gesprek in de zon waar plotseling een hommel voorbij komt zoemen en waar je je vriendin een geheimpje in haar oor kan fluisteren zonder dat je je zorgen hoeft te maken dat je per ongeluk een verkeerd emailadres hebt gebruikt.

Als ik mij probeer voor te stellen in hoeverre de virtual reality voor jongeren een echte wereld geworden is, maak ik mij weinig zorgen. Die wereld zal meer en meer virtual connected zijn maar voor reality hebben we geen stroom nodig.

(het artikel in MMNieuws waar deze studentes aan refereren is te downloaden via: Artikel MMNieuws)